Sheet 1
مسجد
  اركان
    پيش‌نماز
      راتب
      موقّت
    اعضاي هيئت‌امنا
    خادم
    اعضاي بسيج
    نمازگزاران
      گروه‌هاي خاصّ
        كودكان و نوجوانان
        جوانان
        دانشجويان
        بانوان
      گروه‌هاي مرجع
        انديشمندان
          اساتيد برجسته دانشگاه و حوزه
        بازيگران
          بازيگران سينما، تلويزيون، تئاتر و راديو
        بازيكنان
          ورزشكاران صاحب نام
        ممتازان
          افراد شاخص در المپيادهاي علمي
        معتمدين
          افراد شناخته شده و مورد احترام در منطقه
      عموم نمازگزاران
      مسجد اگر بخواهد در سبك زندگي تأثير بگذارد و منطقه خود را اصلاح نمايد، ناگزير است با گروه‌هاي مرجع يا همان سلبريتي‌ها در ارتباط باشد. نه همه، فقط آن‌هايي كه در قلمرو خود دارد. بايد آن‌ها را بشناسد و اين افراد را به مسجد بكشاند و به بهانه‌هاي مختلف با آن‌ها همكاري نمايد. روحاني محل شهردار معنوي منطقه است و بايد تك‌تك اين افراد را شناسايي نموده و به منزل و محل كارشان برود و موي دماغشان بشود و آن‌ها را مسجدي كند. بعد از اين اتفاق، مردم راحت‌تر به مسجد اعتماد مي‌كنند و تغيير رويه در زندگي خود مي‌دهند. اگر قرار است پولي به يتيمي داده شود، همين خواص هستند كه بايد بدهند. امام جماعت صدقه را بدهد دست بازيگر و بگويد تو برو به فلان خانه و به فلان شخص برسان. آثار فراواني در اين مطلب هست كه بايد در متون مفصّل‌تر به دقت بررسي و ذكر گردد.
    ساختار مسجد را اگر بخواهيم مردم‌نهاد بنا كنيم، نبايد متمركز ببينيم. نبايد تمام هزينه‌ها به مركز گزارش شود، تمام بودجه‌ها از مركز ابلاغ شود و تمام برنامه‌هاي مسجد در مركز تصويب گردد. اين نمي‌شود. نهاد مردمي بايد مثل اينترنت شبكه‌اي ديده شود. يعني هر امام جماعت را يك سرور مستقل در اينترنت تصوّر بفرماييد كه كاملاً برأسه عمل مي‌نمايد و نيازي به صلاحديد هيچ نهاد بالادستي ندارد. اگرچه براي هماهنگي، سازوكاري طراحي مي‌شود كه اين سرورها با هم مرتبط و هم‌سو گردند ولي اين امر به صورت اختياري‌ست. ساختار طوري خواهد بود كه پيش‌نماز خودش تمايل خواهد داشت تا از تجارب ديگران استفاده نمايد. پدافند غيرعامل جايگاهش مسجد است. اگر حادثه‌اي اتفاق بيافتد و دولت نتواند مديريت كند، مانند آن‌چه در سوريه رخ داد، اين مسجد است كه پايگاه مديريت جامعه به صورت محلي و منطقه‌اي خواهد بود. بنابراين بايد تمرين استقلال و ارتباط شبكه‌اي در آن انجام شده باشد. جنگ آينده جنگ شهري‌ست و اگر روي بدهد، مساجد هستند كه بايد سنگر ببندند و خط مقدم نبرد باشند. پيش‌نماز بايد ياد بگيرد كه بدون نياز به بالادست خود تصميم بگيرد و درست عمل كند.
  كاركردها
    شرع اسلام
      عبادي
        نمازهاي يوميه
        مناسبت‌ها
          نمازهاي اعياد
          مراسم مذهبي
          ادعيه هفتگي
          اعتكاف
          ادعيه خاص
      اقتصادي
        صدقات
        نذورات
      فرهنگي
        تبليغي
        آموزشي
    حكومت اسلامي
      سياسي
        محل رأي‌گيري
      امنيتي
        بسيج
      اقتصادي
        صندوق قرض‌الحسنه
      فرهنگي
        كانون فرهنگي
    در گذشته كه حكومت در اختيار مردم نبود و مسلمانان كف جامعه نقش مهمي در سازوكار حاكميت نداشتند، البته كه كاركردهاي مسجد بيشتر معطوف به مسائل شرعي بود. هم عبادات و هم رفع و رجوع نيازهاي مردم در احكام معاملات و عقود و ايقاعات. مسجد پناه مردم بود در جايي كه به حضور دين نياز داشتند. اين امور امروزه توزيع شده و بسياري از اختيار مسجد خارج شده‌اند. مثلاً خمس را اينترنتي به حساب مرجع واريز مي‌كنند و صدقه را به صندوق كميته امداد. نذورات را هم رسانه آمده مكانيزه كرده هورت مي‌كشد و به دست نيازمندش مي‌رساند. فرهنگ و تبليغ را هم نهادهاي بزرگ‌تر بالا كشيده‌اند. چيز زيادي براي مسجد باقي نمانده است. مقداري هم كه مانده، به دليل بروز اختلافات، از مسجد بيرون كشيده شده و هيئت‌ها ترجيح مي‌دهند تكيه بزنند و حسينيه بنا كنند تا به تمام خواسته‌هاي خود برسند و با مخالفتي روبه‌رو نباشند. اين نياز به معماري و سازوكاري دارد تا اكثر فعاليت‌هاي شرعي را به محله و مسجد آن باز گرداند و از حالت متمركز خارج كند.
    انقلاب اسلامي ايران با مسجد به استقرار رسيد. اسلحه‌ها را در مساجد جمع كردند و دفترچه بسيج در مساجد توزيع مي‌شد. مدرسه هم كه مي‌خواستي بروي بايد بسيج مسجد تو را تأييد مي‌كرد چه برسد به دانشگاه و اشتغال كه همه نياز به گزينش مسجدي داشت. امروز بخش‌هايي از فعاليت‌هاي حاكميتي هنوز براي مسجد باقي مانده است. اين مقدار اندك است و بايد افزايش يابد. بسياري از امكانات دولت الكترونيك به جاي پليس+10 و پيشخوان دولت، بايستي به مسجد بازگردد. در مسجد به دليل حضور فيزيكي كارگزاران مسجد در ميان مردم، شناخت بيشتر است و امكان تخلف و تقلّب كمتر مي‌شود و دقت در عمليات‌هاي دولتي بيشتر خواهد شد.
  اعتبار
    اعتماد
      مردم تا به مسجد اعتماد نداشته باشند به آن دل نمي‌بندند و برنامه‌هاي زندگي خود را بر اساس آن نمي‌چينند. سازوكارهايي وجود دارد كه مي‌تواند سبب اعتمادسازي گردد.
    ثبات
      تغيير سريع آدم‌ها و برنامه‌ها اساساً سلب اعتماد مي‌نمايد
    استقلال
      مسجد بايد مستقل باشد. حكومت را مساجد سر كار مي‌آورند و مساجد هم از كار بركنار مي‌كنند. مسجد پايگاه اصلي انقلاب است و حاكميت بر آن استوار شده است. اين استقرار بايد حقيقي و تامّ باشد تا دوباره مسجد به جايگاه اصلي خود باز گردد. مردم بايد حسّ كنند كه از درون مساجد مي‌توانند براي نظام تصميم بگيرند و در تصميمات نظام اسلامي مشاركت داشته باشند. بايد بدانند كه مسجد حقيقتاً پايگاه نظام است و نه اين‌كه ابزاري براي كنترل جامعه باشد. از اين رو ساختار مديريت مسجد به گونه‌اي طراحي مي‌شود كه اين استقلال حفظ گردد. در اين صورت مردم خودشان نيازهاي مالي و نيروي انساني مسجد را تأمين كرده و اصلاً نيازي به كمك‌هاي مالي دولتي هم نخواهد داشت. البته اين استقلال طوري تعريف مي‌شود كه هميشه دست برتر با مذهبيون و انقلابيون باشد و شرايط براي منافقين تنگ گردد.
    امنيت
      مردم حق اعتراض دارند. اگر حق اعتراض را از‌ آن‌ها بگيريم، سرخورده شده، از انقلاب فاصله مي‌گيرند. چه جايي بهتر از مسجد براي اين كار؟! اگر مسجد فضاي امني براي معترضين به اداره جامعه اسلامي نباشد، اماكني را دشمن مهيا مي‌كند كه غيرقابل كنترل باشند و اشرار نيز داخل در اجتماعات شوند. مسجد بايد طبق قراري رسمي مكان امن براي مخالفت اعلام گردد. هر مسلماني اگر حقي از او ضايع شده حق دارد در مسجد معتكف شده و اعتراض خود را به گوش مسئولين برساند و نظام اسلامي امنيت اين شخص معترض را تضمين مي‌نمايد.
    طهارت
      پاكي مسجد منحصر در دور نمودن نجاسات نيست. بلكه بايد اهتمامي ويژه در نظافت آن به كار گرفته شود. وقتي پيش‌نماز و هيئت امنا و كارگزاران اصلي مسجد خود را موظف بدانند هر روز وقتي را براي نظافت مسجد مصروف دارند، اين فرهنگ مي‌سازد و مردم نيز اهميت خواهند داد. تمام گوشه‌هاي شبستان و صحن بايد تميز باشد و عاري از آلودگي. هر انساني بايد احساس كند مسجد تميزترين نقطه در دنياست. و گرنه نوشتن «النظافة من الايمان» توهين به اين كلام مبارك است، اگر با عمل همراه نشود.
    شكوه
      عظمت مسجد نه از سنخ عظمت دربار شاهان و كاخ بزرگان، بلكه نشان توجه مردم است. لامپ سوخته در مسجد نبايد باشد. مردم بايد حريص باشند در تعويض و تعمير سريع خرابي‌ها و رفع اشكالات. مردم بايد حس نمايند كه شكوه مسجد بر عهده خود آن‌هاست. اگر فرشي در خانه دارند كه نياز نيست، بهترينش را به مسجد بياورند. مسجد را مردم بايد آباد نمايند تا با اقبال به آن رفت و آمد كنند. سيم‌هاي برق آويزان و چراغ‌هاي لرزان و بلندگوي داغان، اين‌ها شأن و شكوه مسجد نيست. مردمي كه تا شير آب خانه‌شان خراب مي‌شود فوري درست مي‌كنند، اگر به مسجد اعتماد نمايند، آن‌جا هم رأساً و بدون نياز به پرداخت هزينه عمل خواهند كرد.
  هماهنگي
    با نيازهاي مردم
      افراد جامعه اسلامي
        ضمانت
        كفالت
        توصيه
      خانواده‌ها
        ازدواج
        اختلاف
        متاركه
        طلاق
        ولادت
        حضانت
        بيماري
        احتضار
        وصايت
        ارث
      نهادهاي مردمي
        حسينيه‌ها و تكايا
        هيئات مذهبي
        خيّرين
        تشكّل‌هاي قرآني
        بازار
      پيش‌نماز زماني مي‌تواند هدايت معنوي منطقه را بر عهده داشته باشد كه حرف و كلام او ارزش اجرايي داشته باشد. بايد بتواند ضامن افراد شود، يا كفالت آن‌ها را بر عهده بگيرد. امضاي او ارزش داشته باشد تا شخصي به كار گمارده شود يا براي انجام فعاليتي مورد پذيرش قرار گيرد. او سابقه و پيشينه افراد و خانواده‌ها را مي‌داند و بهترين گزينه براي معرفي آن‌ها مي‌باشد. بدين ترتيب بوده كه در گذشته مردم به روحاني محل احترام مي‌گذاشتند، زيرا اعتماد نسبت به او جريان داشته و بعضي امور با توصيه او به انجام مي‌رسيده است.
      روحاني مسجد بايد نخستين محل مراجعه براي رفع مشكلات خانوادگي باشد. او حتي از مشاور خانواده هم مناسب‌تر است. زيرا سال‌هاست كه پدر و پسر و فاميل و طايفه فرد را مي‌شناسد و اگر هم نشناسد به واسطه ارتباط با اهل محل اطلاعات دقيقي به دست مي‌آورد. داده‌هايي كه به سادگي در اختيار مشاور و مراكز حل اختلاف و حتي دادگاه‌ها نيز قرار نمي‌گيرد. در گذشته اين‌طور بوده و مسائل خانواده‌ها با مراجعه به پيش‌نماز حل مي‌شده است.
      امام جماعت بايد خود را موظّف بداند، به صورت دروني و بي‌نياز از كنترل بيروني كه نهادهاي مردمي پيرامون خود را شناسايي كرده، مواردي كه در قلمرو مسجد قرار دارند و به آن‌ها سر بزند. با مسئولين آن‌ها آشنا شود. او شهردار معنوي منطقه است و مسائل اخلاقي و فرهنگي تمامي اين نهادها به او مربوط مي‌گردد. نه از باب دخالت، بلكه از باب هدايت و راهنمايي و افزايش ارتباط مسئولين آن‌ها با مسجد، با اعتمادسازي و معرفي افراد توانمند و همكاري در گزينش.
    با نيازهاي حكومت اسلامي
      مدارس
      ادارات
      مراكز بهداشتي و درماني
      شوراهاي حل اختلاف
    حكومت اسلامي نهادهايي اجتماعي پديد آورده است كه آن‌ها نيز بايستي مرتبط با شهردار معنوي منطقه باشند. روحاني محل بايد به اين اماكن نيز سركشي نمايد. نه اين‌كه آن‌ها طلب كنند. بلكه خود بايد برود و مسئولين آن‌ها را شناسايي كرده و با آن‌ها ارتباط گرفته و اعلام نمايد كه در شرايط مورد نياز مي‌تواند كمك‌كار آن‌ها باشد. اگر مشكلي در مدرسه پيش بيايد، اگر در يك اداره دزدي شود، مسئول قبل از اين‌كه فرد مظنون را به پليس تحويل دهد، مي‌تواند در اختيار روحاني محل و هيئت امنا قرار دهد تا با ريش‌سفيدي و ارتباط خانوادگي و محلي مسأله را حل و فصل نمايند.
  گستره حضور
    همسايگي
    حدّ فاصل ميان مسجدي
    رهگذران
  ويژگي‌هاي مسجد تراز
  وضعيت مساجد فعلي
  برنامه انتقال و حركت از وضعيت فعلي به سمت مسجد تراز
  مسجد نيازمند اعتبار اجتماعي‌ست. اگر نزد مردم محترم و معتبر نباشد، هزاري هم كه دولت هزينه كند و صدها برنامه بريزند و راهبرد و راهكار به كار بندند، هيچ فايده نمي‌رساند، تنها اداره‌اي به ادارات دولتي خود اضافه نموده است. مسجد را اگر مردم نخواهند، اگر مردم از خود ندانند، مي‌شود يك نهاد دولتي، زوركي و حاكميتي. مسجدي را مردم دوست دارند كه به آن اعتماد داشته باشند. اعتماد نيز اركاني دارد كه بايد آن‌ها را ابتدا تأمين نمود.
  اولين وظيفه امام جماعت اين است كه قلمرو مسجد را مشخص نمايد. به اين نحو كه خطوطي مستقيم از اين مسجد تا مساجد ديگر روي نقشه مي‌كشد. نزديك‌ترين مساجد در چهار جهت جغرافيايي. سپس نقطه مياني اين خط‌ها را پيدا كرده و با خط‌كش به هم متصل مي‌كند. يك چند ضلعي پديد مي‌آيد كه قلمرو مسجد را نشان مي‌دهد، قلمروي كه روحاني مسجد در حقيقت شهردار معنوي اين منطقه است. او بايد نسبت به نفوذ معنويات در تك‌تك افراد اين حوزه پاسخگو باشد. بايد در پارك‌هاي اين منطقه حاضر شود و با جوان‌ها صحبت كند. اين منطقه به دو بخش نزديك به مسجد و نزديك به مرزها تقسيم مي‌گردد كه احكام مختلفي دارند.
  براي طراحي برنامه حركت، نبايد فراموش كرد كه تغيير تدريجي است و دفعي نيست. لذا بايد ويژگي‌هاي مسجد مطلوب را دقيق روشن كرد و ساختار آن را طراحي و معماري نمود. سپس با وضعيت فعلي مقايسه كرده و برنامه‌هاي گام به گامي را پيشنهاد نمود. بيشتر حجم كارها نيز بايد بر عهده خود مسجد باشد. برنامه‌ها نبايد جزئيات زيادي داشته باشند. بلكه مركز تنها بايد به كليات و راهبردها بسنده كرده و باقي كار را به محله‌ها و مساجد بسپارد. مساجد خودشان بايد برنامه‌ريزي كرده و تحت نظارت مركز عمل كنند. كار مركز اين است كه با جايزه دادن و تشويق كردن و تعريف مدال‌هاي خاص و درجات مشخصي، به حركت مساجد جهت بدهد تا آن‌ها با هم رقابت نموده و براي دستيابي به مدارج اعتمادساز بالاتر بيشتر سعي كنند در جهت مشخص شده با ميل و رغبت خود حركت نمايند. اين حجم فراوان برنامه‌هايي كه در مستندات و آئين‌نامه‌هاي مساجد ديده مي‌شود رهزن است و اختيارات كارگزاران مسجد را قيد مي‌زند و آن‌ها را به كارمندان مركز بدل مي‌نمايد كه قطعاً نادرست بوده و مسجد را از دست مردم خارج مي‌سازد. مسجد اگر دست مردم نباشد، يك اداره است و نه مسجد.